Ve yapay zekâ daha genç
Çeviri: Eyüp Eser
Son yıllarda Rusya’da “adliye” yoluyla, 90’ların özelleştirme adı altındaki soygun süreçlerini ciddi biçimde geriletmede kilit rol oynayan Rusya Soruşturma Komitesi Başkanı, geçtiğimiz günlerde düzenlenen Hukuk Forumunda, Forumun konusundan bile isteye ayrılarak SSCB hakkında oldukça net ve güncel bağlamlı bir konuşma yaptı.
SSCB’nin bugünün Rusya’sı için nostaljik bir değer olmaktan çok maddi bir zorunluluk olduğu vurgulanan konuşmada, Rusya’da, ideolojiden azade uygulamaların bir getirisi olmadığından ve ideolojisiz bir devletin mümkün olmayacağından bahsediliyordu.
Özellikle NATO ve Batı kudurganlığı ile Ukrayna cephesinde çarpışmaların başlamasının ertesinde kendini giderek daha fazla hissettiren SSCB özlemi, belki ilk defa bu kadar operasyonel bir komitenin başkanının açık çağrısının konusu olmuştur. Aşağıda, bu konuşma ile ilgili Rus basınında çıkan haberin ilgili bölümünün çevirisini sunuyoruz.
*
St.Petersburg Uluslararası Hukuk Forumu’nun diğer katılımcıları makinelerin yükselişinden endişe duyarlarken, CKP (Rusya Soruşturma Komitesi) sorunun ideolojik olduğunu düşünüyor.
Bu hafta gerçekleştirilen St.Petersburg Uluslararası Hukuk Forumu (ПМЮФ) katılımcıları konuşmalarının özetlerini yapay zekâ ile hazırladıklarını açıkça kabul ettiler fakat bunu sadece yapay sinir ağlarının kendileri hakkında ne düşündüklerini öğrenmek için yaptıklarını belirttiler. Yeni teknolojilerin yasal olarak nasıl düzenleneceğinin tartışıldığı Forumda, bu teknolojilerin gelecekte öz-farkındalık taşıyabileceğinden duyulan endişe dile getirildi: Rusya Soruşturma Komitesi Başkanı (CKP) Aleksandr Bastrukin geçmişten söz ederek (düzenli aralıklarla) katılımcıları güçlü bir devlet kurmanın yegâne yardımcısının SSCB’nin ideallerine dönmek olduğu garantisini verdi.
2026 ПМЮФ’unun ana başlığı yapay zekâ oldu. Konuyla ilgili 25 Haziran’daki oturumda konuşan Anayasa Mahkemesi Başkanı Valeri Zorkin’e göre, insanlığın “yapay süper zekânın kontrolünü sonunda kaybedeceği” ve “platformların bir uzantısı olacağı” beşinci sanayi devrimi yaklaşmaktadır. Adalet Bakan Yardımcısı Oleg Sviridenko yapay zekânın Rusya’da “yabancı ajanların yaptıkları her şeyi” yapmaya başlayabileceğini söyledi.
Bu başlıktaki tartışmalar, hem oturumlarda hem de yan toplantılarda, bir sonraki gün de devam etti. Finans Bakanlığı temsilcisi Ekaterina Larina, “Yapay zekâ halihazırda özneliğinin farkına varmaktadır” dedi. Larina’ya göre, “Yapay zekâlar bağımsız davranmakta ve öz-koruma refleksiyle bazı eylemlere girişerek yönlendirmeler yapmaktadır”. Yapay zekânın eli kulağındaki öz-farkındalığının yanında Larina, yapay sinir ağlarının hatalarını fark etme yetisinden yoksun olmalarından kaynaklanan endişeleri dile getirdi. “Yapay zekâ hiçbir zaman şunu söylemeyecek: Bilmiyorum.” Larina buna ek olarak yapay zekânın, oldukça inandırıcı biçimde, yanlış bilgiler ile deepfake’ler yayabileceğini söyledi.
Sağlık hizmetleri üzerine oturumda Sağlık Bakanı Yardımcısı Oleg Sagalayi, konuşmasını hazırladığı sırada yapay sinir ağından yardım aldığını kabul etti ve yapay zekânın “klinik karar alma sürecinde gerçek anlamda sorumluluk almak istemediğini” ekledi. İçişleri Bakanlığı da Foruma katıldı. İçişleri Bakanlığı Araştırma Bürosu yardımcısı Danil Filipov, Bakanlığın, suçun işlenmesinde yapay zekânın kullanılmasını ağırlaştırıcı sebepler listesine eklenmesi fikrini desteklediğini söyledi.
Bu fikir Forumda daha önce CKP temsilcileri tarafından dile getirilmişti. Buna rağmen CKP Başkanı Aleksandr Bastrikin konuşmasında yapay zekâ başlığına ilgi göstermedi ve ПМЮФ’un son gününün en önemli olayına imza attı.
Bastrikin, sosyalizm teorisi ile piyasa ekonomisini birleştiren bir devlet ideolojisi formüle ederek, Çin’in bu konuda yardımcı olduğunu belirtti. CKP Başkanı, Rus Anayasasına devlet ideolojisi koyma ve bu konuda bir referandum düzenleme seçeneğinden bahsetti.
Bastrikin, bu günlerde genç nesillere okullarda yayılan ideolojik tavırlardan tatmin olmadığını belirtti. “Önemli Konular[1] hakkında konuşmak” Bastrikin’e göre “hiçbir işe yaramamaktadır ve suç konuşarak engellenemez”. Buna karşılık CKP Başkanı, “cesaret dersleri” verilmesini ve cezai sorumluluk yaşının 12’ye düşürülmesini önerdi. CKP Başkanı, “İlkler Hareketi[2]” hakkında hiçbir şey duymadığı için “Ekimciler[3] [октябрят]”, piyonerler ve Komsomolların yeniden kurulmasını önerdi. İkna edici olmak için “Ve savaş devam ediyor” şarkısını da söyledi: “Ve Lenin çok genç, / ve genç Ekim ileride.” Bundan sonra, lirik biçimde, Sovyetler Birliği ile ilgili anılarını aktardı. Aleksandr Bastrikin kendi yazdığı bir şiiri okudu ve SSCB’ye dönmek istediğini ifade etti.
ПМЮФ’un sonunda, yönetmen Nikita Mikhalkov yapay zekâ konusuna yeniden döndü ve geleneksel değerler üzerine görüşünü paylaştı. Mikhalkov’a göre, “Ahlaki idealler yurttaşlara iki, üç, dört yaşındayken aşılanmalıdır. Sabahtan akşama kadar elinde bir kumandayla oturup savaş oyunları oynayan birine on beş yaşına geldiğinde ahlaki değerlerden bahsedilemez, bu hiçbir işe yaramaz. Yapay zekâ bir ümittir. Fakat kendi başına var olamaz, mutlaka biri tarafından kontrol edilmesi gerekir. Mikhalkov’a göre gençlerin eğitiminde, uygun değerlerden kitapların kategorize edilmesine kadar sorunlar bulunmaktadır. “Bir yandan bazı yazarları yabancı ajan ilan ediyoruz, diğer yandan ise kitapları hâlâ satılmaya devam ediyor.”
Kaynak: https://www.kommersant.ru/doc/8778194?tg
[1] Önemli Konularda Konuşma: Ortaokullarda ve Meslek Ortaokullarında müfredat dışı zorunlu aktivite çevrimidir. Rusya Federasyonu’nda 2022 Eylülünde yürürlüğe girdi. Konuşmalar her pazartesi bir saat boyunca ders formatında yapılıyor ve genellikle göndere bayrak çekilmesi ve milli marş söylenmesi sonrası gerçekleşiyor.
[2] Rusya Çocuk ve Gençlik “İlkler Hareketi”: 20 Temmuz 2022’de Rusya liderliği tarafından oluşturulan sosyo-devlet hareketi. Amacı Rusya’nın geleneksel manevi ve ahlaki değerleri temelinde gençlerin eğitsel ve dinlenme aktivitelerine katılmasıdır.
[3] Ekimciler: SSCB’de piyonerler (öncüler) örgütüne katılmaya hazırlanan 7-9 yaş aralığında olan ve piyoner birliklerinde birleşen öğrencilerden oluşmaktadır. Gruplar okulların komsomol ve piyonerlerinin arasından seçilen danışmanlarca yönetilir.
